Ninh Bình với mục tiêu phát triển bền vững sau sáp nhập tỉnh

Tháo gỡ khó khăn vì mục tiêu chung

Việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp mang lại lợi ích về tinh gọn bộ máy và tăng tính tự chủ, nhưng cũng đối mặt với nhiều khó khăn và vướng mắc đáng kể. Qua quá trình thực hiện, tỉnh Ninh Bình gặp phải những khó khăn chính sau:

Một là, khó khăn về tổ chức bộ máy và nhân sự: Quá trình tinh gọn và sắp xếp đã làm giảm số lượng cấp chính quyền và đơn vị hành chính dẫn đến việc dư thừa nhân sự ở một số lĩnh vực cần có lộ trình sắp xếp, bố trí lại công việc hoặc giải quyết chế độ dôi dư. Xảy ra tình trạng chồng chéo chức năng, nhiệm vụ giữa cấp trên và cấp dưới trong giai đoạn chuyển tiếp, hoặc giữa các cơ quan, đơn vị sau khi sáp nhập, tổ chức lại. Thực tiễn đòi hỏi năng lực chuyên môn và tính tự chủ của cấp xã cao để đảm nhận các nhiệm vụ phức tạp hơn. Vướng mắc về việc tổ chức lại một số đơn vị sự nghiệp công lập, nhất là các ban quản lý thuộc cấp tỉnh do chưa có văn bản hướng dẫn cụ thể của các bộ, ngành…

Ngoài ra, khối lượng công việc của các phòng, cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân xã quá nhiều (nhất là Phòng Văn hóa - xã hội và Phòng Kinh tế), trong khi số lượng biên chế được bố trí theo quy định lại hạn chế gây khó khăn không nhỏ trong quá trình triển khai thực hiện các nhiệm vụ của chính quyền địa phương. Một số vị trí việc làm và trình độ chuyên môn thực hiện các yêu cầu công việc (công nghệ thông tin, xây dựng, quản lý đất đai, thực hiện công tác giải phóng mặt bằng, giáo dục và đào tạo, kinh tế, tài chính...) ở cấp xã còn thiếu và yếu, khó tìm nguồn công chức tại chỗ để đáp ứng nhu cầu. Số lượng viên chức được giao cho các trường học chưa bảo đảm so với định mức số lượng người làm việc theo quy định tại các thông tư của Bộ Giáo dục và Đào tạo...

Hai là, khó khăn bước đầu khi thực hiện phân quyền và phân cấp: Khi thực hiện mô hình mới, vì nhiều nhiệm vụ được phân quyền, phân cấp cho cấp xã, nên bước đầu còn lúng túng, bỡ ngỡ, có tình trạng “trên ôm đồm, dưới đùn đẩy” hoặc ngược lại. Thiếu các tiêu chí cụ thể, rõ ràng để phân loại những nhiệm vụ, dịch vụ công nên giao cho cấp nào quản lý hiệu quả nhất. Bên cạnh đó, bảo đảm sự tương xứng giữa quyền hạn được phân cấp và nguồn lực tài chính (ngân sách, thu chi, tài sản công) đi kèm là một thách thức lớn. Nếu cấp dưới được giao thêm nhiệm vụ nhưng không đủ kinh phí sẽ khó thực hiện.

Ba là, rào cản pháp lý và thể chế: Việc chuyển đổi mô hình đòi hỏi phải sửa đổi, bổ sung hàng loạt các luật và văn bản dưới luật có liên quan (Luật Tổ chức chính quyền địa phương, các luật chuyên ngành, nghị định, thông tư...) để tạo cơ sở pháp lý thống nhất. Quy trình xây dựng và ban hành văn bản pháp quy thường chậm hơn so với yêu cầu thực tiễn của việc chuyển đổi. Một số văn bản liên quan đến tổ chức bộ máy, biên chế, vị trí việc làm còn chưa đầy đủ, hoàn thiện, chưa được hướng dẫn kịp thời của các bộ, ngành trung ương.

Sau sáp nhập phát sinh nhiều vấn đề cần phải xử lý, trong đó việc rà soát lại các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến việc tổ chức bộ máy, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn chưa có hoặc chưa đồng bộ. Bảo đảm sự đồng bộ, thống nhất giữa các quy định về tổ chức bộ máy, tài chính, nhân sự, quy hoạch... trong toàn hệ thống cũng là vấn đề đặt ra cần được quan tâm.

Bốn là, phản ứng xã hội và văn hóa: Người dân và doanh nghiệp có thể gặp khó khăn ban đầu trong việc thích nghi với các thay đổi về thủ tục hành chính, địa điểm giao dịch khi các đơn vị hành chính, cơ quan bị sáp nhập hoặc đổi tên. Ở một số nơi, có thể tồn tại tư duy ngại phân cấp, sợ mất quyền lực hoặc thiếu tin tưởng vào năng lực của cấp dưới, dẫn đến xu hướng duy trì quản lý tập trung. Để vượt qua những khó khăn này, cần phải có một lộ trình rõ ràng, bước đi thận trọng, kèm theo sự chuẩn bị kỹ lưỡng về thể chế, nhân lực và nguồn lực tài chính.

Trong những khó khăn trên thì tập trung nhiều nhất là đối với cấp xã và lĩnh vực tài chính. Đây là hai nút thắt lớn nhất khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương tinh gọn. Cấp xã là nơi trực tiếp tiếp xúc và giải quyết các vấn đề của người dân. Thực hiện mô hình hành chính được tinh gọn, cấp xã đối diện với nhiều thách thức lớn: (1) Thách thức về năng lực và nhân sự: Khi cấp trung gian bị giảm chức năng hoặc tinh giản, một số nhiệm vụ sẽ được phân cấp thẳng xuống cấp xã. Điều này làm tăng đáng kể khối lượng và độ phức tạp của công việc mà cán bộ cấp xã phải xử lý. Đội ngũ cán bộ cấp xã, đặc biệt là ở các xã chưa đủ năng lực chuyên môn để đảm nhận những nhiệm vụ phức tạp hơn (như quy hoạch, quản lý đầu tư, tài chính chuyên sâu) được phân cấp xuống. Việc tinh giản biên chế và sắp xếp lại bộ máy có thể dẫn đến tình trạng cán bộ phải kiêm nhiệm nhiều công việc, gây khó khăn trong việc chuyên sâu và nâng cao chất lượng dịch vụ công. Mức lương, đãi ngộ và môi trường làm việc tại cấp xã có thể kém hấp dẫn, gây khó khăn trong việc thu hút và giữ chân cán bộ có trình độ cao. (2) Thách thức về cơ sở vật chất và công nghệ: Để thực hiện các nhiệm vụ mới, cấp xã cần được đầu tư về cơ sở vật chất, trang thiết bị và đặc biệt là hệ thống công nghệ thông tin. Tuy nhiên, việc đầu tư thường không kịp thời và không đồng bộ giữa các địa phương. Mặt khác, ở nhiều nơi hạ tầng giao thông và hạ tầng số (internet, điện) còn yếu, cản trở việc ứng dụng Chính phủ điện tử và cải cách hành chính tại cấp cơ sở. Hiện nay, Ninh Bình còn đang gặp phải khó khăn, bất cập trong phân bổ ngân sách và phân cấp nguồn thu, mất cân đối giữa quyền hạn và nguồn lực - đây là vướng mắc lớn nhất. Cấp xã được phân cấp nhiều nhiệm vụ mới, nhưng nguồn thu ngân sách hoặc tỷ lệ điều tiết lại không tăng tương xứng. Đa số ngân sách cấp xã phụ thuộc vào nguồn bổ sung từ ngân sách cấp trên, điều này làm giảm tính chủ động và tự chủ về mặt tài chính của cấp xã, khó đưa ra các quyết sách đầu tư phù hợp với đặc thù địa phương. Khả năng tự cân đối ngân sách của hầu hết các xã là rất thấp do nguồn thu tại chỗ (từ thuế, phí) eo hẹp, đặc biệt ở các xã thuần nông, không có hoạt động sản xuất, kinh doanh lớn.

Ngoài ra, khó khăn trong quản lý và thực hiện đầu tư. Việc phân cấp quản lý vốn đầu tư công, nhất là các dự án nhỏ về cấp xã đòi hỏi cán bộ tài chính phải nắm vững quy trình, pháp luật về xây dựng, đấu thầu. Nhiều cán bộ ngại hoặc không dám thực hiện vì sợ sai sót hoặc vướng mắc pháp lý. Do năng lực quản lý yếu, việc thực hiện các dự án đầu tư ở cấp xã có thể kéo dài, chậm tiến độ và kém hiệu quả so với khi được cấp trên quản lý tập trung. Cấp xã thường thiếu thẩm quyền quyết định về các khoản chi lớn, chi đầu tư phát triển, khiến quy trình phê duyệt các dự án cần thiết bị kéo dài và phức tạp…

Để tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc trên, Sở Nội vụ tỉnh Ninh Bình đã tham mưu và đề xuất các vấn đề chính về tổ chức bộ máy, biên chế, vị trí việc làm, tài chính; về quản lý cán bộ, công chức, viên chức và đào tạo, bồi dưỡng cán bộ. Cụ thể, Sở Nội vụ tỉnh đã tham mưu các văn bản để giải quyết khó khăn về tổ chức, bộ máy, biên chế: Công văn số 108-SNV-TCBM, ngày 12-7-2025 của Sở Nội vụ “Về thành lập, sắp xếp, tổ chức lại tổ chức hành chính, đơn vị sự nghiệp công lập; các hội, quỹ trên địa bàn tỉnh”; Công văn số 305/SNV-TCBM, ngày 18-7-2025 của Sở Nội vụ “Về sắp xếp, tổ chức lại đơn vị sự nghiệp công lập thuộc phạm vi quản lý của Ủy ban nhân dân cấp xã”; Công văn số 429/SNV-TCBM, ngày 22-7-2025 của Sở Nội vụ “Về khó khăn, vướng mắc trong quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp”; Công văn số 2661/SNV-TCBM, ngày 6-10-2025 của Sở Nội vụ “Về xây dựng Đề án vị trí việc làm tạm thời ở các cơ quan chuyên môn, tổ chức hành chính thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã”; Công văn số 3255/SNV-TCBM, ngày 12-7-2025 của Sở Nội vụ “Về thành lập đơn vị sự nghiệp công lập thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã để cung ứng các dịch vụ sự nghiệp đa ngành, đa lĩnh vực ở cấp xã”; Công văn số 3270/SNV-TCBM, ngày 22-10-2025 của Sở Nội vụ “Về sắp xếp đơn vị sự nghiệp công lập, doanh nghiệp nhà nước và đầu mối bên trong các cơ quan, tổ chức thuộc phạm vi quản lý của Ủy ban nhân dân tỉnh Ninh Bình”...

Cùng với đó, giải quyết các khó khăn, vướng mắc trong tuyển dụng, quản lý, sử dụng cán bộ, công chức, viên chức, Ủy ban nhân dân tỉnh đã ban hành văn bản số 129/UBND-VP7, ngày 11-8-2025 “Về việc sử dụng và quản lý cán bộ, công chức, viên chức”; Văn bản số 241/UBND-VP7, ngày 5-9-2025 “Về việc tuyển dụng, quản lý, sử dụng viên chức ngành giáo dục và đào tạo trên địa bàn tỉnh”. Đồng thời, Ban Thường vụ Tỉnh ủy ban hành Kế hoạch số 10-KH/TU, ngày 6-11-2025 “Về việc tăng cường điều động, biệt phái cán bộ, công chức, viên chức về công tác tại các xã, phường trên địa bàn tỉnh Ninh Bình” nhằm nâng cao và hỗ trợ cán bộ cấp xã trong thời gian đầu thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; UBND tỉnh ban hành văn bản số 357/UBND-VP7, ngày 12-1-2025 “Về việc bố trí, điều động, sắp xếp đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức về làm việc tại Ủy ban nhân dân cấp xã”...

Sau sáp nhập, hợp nhất, Sở Nội vụ tỉnh đã thực hiện thống kê số lượng, chất lượng cán bộ, công chức, viên chức trên địa bàn tỉnh, căn cứ vào thực trạng và nhu cầu đề xuất của các cơ quan, đơn vị, địa phương đã đề xuất, tham mưu Ủy ban nhân dân tỉnh báo cáo Tỉnh ủy phê duyệt Kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng cho cán bộ, công chức, viên chức khối nhà nước đến hết năm 2025. Theo đó, các cơ quan, đơn vị đã tích cực tổ chức các lớp tập huấn cho cán bộ, công chức xã, phường trên địa bàn, tập trung về công tác cải cách hành chính, văn thư lưu trữ, văn hóa công sở, đạo đức công vụ, công tác chuyển đổi số (đã tổ chức 10 lớp tập huấn cho 1.619 lượt cán bộ, công chức tham gia) để cập nhật kiến thức, trình độ cho cán bộ, công chức trên địa bàn đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới.

Hướng tới mục tiêu phát triển bền vững

Năm 2025, kinh tế - xã hội của tỉnh tiếp tục phát triển vững chắc, đạt nhiều kết quả nổi bật, hoàn thành và hoàn thành vượt mức 18/19 chỉ tiêu và nhóm chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội chủ yếu. Tốc độ tăng trưởng GRDP đạt 10,65%, vượt mức Thủ tướng Chính phủ giao; quy mô kinh tế ước đạt 342,8 nghìn tỷ đồng; GRDP bình quân đầu người đạt 89,19 triệu đồng. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch tích cực, trong đó công nghiệp - xây dựng chiếm 47,05%, dịch vụ chiếm 34,39%. Công nghiệp tiếp tục giữ vai trò động lực tăng trưởng chủ yếu với mức tăng 14,7%. Tổng vốn đầu tư toàn xã hội ước đạt 175.700 tỷ đồng, tăng 23,9% so với năm trước và vượt kế hoạch đề ra; giải ngân vốn đầu tư công đạt kết quả tích cực, vượt 100% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao.

Hoạt động xúc tiến đầu tư được tăng cường, tạo bứt phá trong thu hút nguồn lực phát triển với gần 280 dự án mới, tổng vốn đầu tư tăng thêm hơn 13.000 tỷ đồng và 556 triệu USD. Chương trình xây dựng nông thôn mới đạt kết quả nổi bật, với 100% xã đạt chuẩn; trong đó có 65 xã đạt nông thôn mới nâng cao, 4 xã kiểu mẫu và 980 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên. Khu vực dịch vụ tăng trưởng khá, đạt 9,6%. Du lịch tiếp tục khẳng định vai trò ngành kinh tế mũi nhọn với trên 19,4 triệu lượt khách, doanh thu ước đạt 21,20 nghìn tỷ đồng. Hoạt động thương mại, vận tải, xuất khẩu duy trì đà tăng trưởng mạnh; kim ngạch xuất khẩu đạt 26,9 tỷ USD, tăng 68,2%, tạo thặng dư thương mại lớn, góp phần quan trọng vào cán cân thương mại quốc gia.

Công tác quản lý nhà nước về quy hoạch được tăng cường. Ngay sau khi hợp nhất ba tỉnh, Ủy ban nhân dân tỉnh đã tập trung rà soát, điều chỉnh Quy hoạch tỉnh Ninh Bình. Phát triển đô thị tiếp tục được quan tâm, tỷ lệ đô thị hóa đến hết năm 2025 đạt 36%. Công tác phát triển nhà ở xã hội được triển khai hiệu quả; toàn tỉnh đã hoàn thiện và đưa vào sử dụng 4.461 căn nhà ở xã hội, hoàn thành chỉ tiêu Thủ tướng Chính phủ giao. Văn hóa - xã hội có nhiều tiến bộ, an sinh xã hội được bảo đảm. Tỷ lệ hộ nghèo giảm còn 0,96%, hoàn thành mục tiêu xóa nhà tạm, nhà dột nát. Giáo dục tiếp tục nằm trong nhóm dẫn đầu cả nước; bảo hiểm y tế bao phủ 95% dân số. Quốc phòng, an ninh được giữ vững; an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội được bảo đảm, tội phạm công nghệ cao và tội phạm xuyên biên giới được ngăn chặn hiệu quả…

Năm 2026, Ninh Bình đặt mục tiêu bứt phá mạnh mẽ, tạo động lực tăng trưởng quan trọng, hướng tới trở thành thành phố trực thuộc Trung ương vào năm 2030. Tỉnh tập trung phát triển du lịch xanh, di sản, công nghiệp nông nghiệp công nghệ cao, với kỳ vọng tăng trưởng “2 con số” ngay từ đầu nhiệm kỳ 2025 - 2030. Định hướng phát triển bền vững dựa trên “kinh tế di sản”, hướng tới trở thành trung tâm du lịch, công nghiệp văn hóa tầm cỡ quốc tế; tập trung bảo tồn Di sản Tràng An, đẩy mạnh du lịch xanh, phấn đấu đón 20 triệu lượt khách vào năm 2026. Các mục tiêu và định hướng cụ thể bao gồm:

Một là, phát triển kinh tế di sản: Ninh Bình khai thác kho tàng di sản văn hóa, lịch sử phong phú (như Cố đô Hoa Lư, Tràng An) để tạo ra nguồn lực phát triển mạnh mẽ.

Hai là, đẩy mạnh du lịch xanh và chất lượng cao: Mục tiêu đón 20 triệu lượt khách, bao gồm 3 triệu lượt khách quốc tế vào năm 2026, thông qua các hoạt động xúc tiến quốc tế (EXPO 2025) và các sự kiện lớn như Tuần Du lịch, Lễ hội ẩm thực.

Ba là, chuyển dịch cơ cấu công nghiệp: Phát triển công nghiệp theo hướng bền vững, hiện đại, thân thiện với môi trường, đặc biệt là công nghiệp văn hóa và công nghiệp hỗ trợ du lịch.

Bốn là, đô thị hóa và xây dựng nông thôn mới: Nâng cấp hạ tầng sau hợp nhất (còn 129 đơn vị hành chính cấp xã) để đạt mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương vào năm 2030.

Năm là, giảm nghèo bền vững: Gắn giảm nghèo với xây dựng nông thôn mới, đặt mục tiêu tỷ lệ hộ nghèo giảm xuống dưới 1% vào năm 2030, hỗ trợ chuyển đổi sinh kế cho người dân. 

Ninh Bình không chỉ là mảnh đất của di sản mà còn là khu vực đầy hứa hẹn với tầm nhìn trở thành một cực tăng trưởng mới tại vùng Đồng bằng sông Hồng. Ninh Bình đang đứng trước “thời điểm vàng” để cất cánh. Với một không gian phát triển rộng lớn sau sáp nhập, cấp ủy và chính quyền các cấp tỉnh Ninh Bình đang rất nỗ lực nâng cao năng lực quản trị và điều hành chính quyền địa phương 2 cấp thông suốt, hiệu quả, lấy người dân làm trung tâm, từ đó tạo đà mạnh mẽ cho việc khai phá tiềm năng, thúc đẩy tăng trưởng và bứt phá trong giai đoạn phát triển mới./.