Vấn đề quyền lực của nhân dân trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

Tư tưởng “Dân là gốc” xuyên suốt trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đã một lần nữa khẳng định tính đúng đắn và tầm nhìn chiến lược của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Theo đó, nhân dân là trung tâm, chủ thể, là mục tiêu, động lực và là nguồn lực của phát triển. Mọi đường lối, chính sách phải hướng tới nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân; bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân; tôn trọng, lắng nghe và dựa vào nhân dân. Đảng phải gắn bó mật thiết với nhân dân, tận tâm phục vụ nhân dân, chịu sự giám sát của nhân dân, chịu trách nhiệm trước nhân dân về mọi quyết định của mình.

Bước vào kỷ nguyên mới, Đảng càng phải chăm lo xây dựng “thế trận lòng dân”. “Thế trận lòng dân” vững thì quốc phòng, an ninh vững; “thế trận lòng dân” vững thì đất nước mới phát triển hùng cường. “Thế trận lòng dân” vững thì khó khăn nào cũng vượt qua, thách thức nào cũng được hóa giải, đúng như Bác Hồ đã dạy: Dễ mười lần không dân cũng chịu/ Khó trăm lần dân liệu cũng xong. 

Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (với các Hiến pháp năm 1946, 1959) và Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (từ Hiến pháp năm 1980 tới nay) đều khẳng định: Nhà nước là do nhân dân cử ra, là công cụ của nhân dân và phục vụ lợi ích của nhân dân. Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: Chính phủ Cộng hòa Dân chủ là gì? Là đày tớ chung của dân, từ Chủ tịch toàn quốc đến làng. Dân là chủ thì Chính phủ phải là đày tớ. Làm việc ngày nay không phải là để thăng quan, phát tài. Nếu Chính phủ làm hại dân thì dân có quyền đuổi Chính phủ⁽¹⁾.

Nhà nước ta là một nhà nước dân chủ pháp quyền xã hội chủ nghĩa, thật sự của dân, do dân và vì dân

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết: “Nước ta là nước dân chủ. Bao nhiêu lợi ích đều vì dân. Bao nhiêu quyền hạn đều của dân... Chính quyền từ xã đến Chính phủ Trung ương do dân cử ra”⁽²⁾. “Dân cử ra” tức là một hình thức dân chủ đại diện. Người được dân cử ra để đảm đương các công việc nhà nước là người đại diện, đại biểu cho dân và được dân bỏ phiếu ủy thác.

Ở nước ta, Quốc hội là do công dân cả nước thông qua tổng tuyển cử theo chế độ phổ thông đầu phiếu, trực tiếp; tức là công dân được hoàn toàn tự do chọn lựa, ủy thác và trao quyền. Đây là thời điểm cả quốc gia thể hiện quyền của người làm chủ đất nước, sáng suốt lựa chọn người thay mặt mình đảm đương công việc nhà nước, lãnh trách nhiệm là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất trong hệ thống các cơ quan quyền lực nhà nước. Quốc hội là cơ quan duy nhất có quyền lập hiến và lập pháp, quyết định những vấn đề trọng đại nhất của quốc gia và giám sát tối cao đối với mọi hoạt động của các cơ quan nhà nước. Với vị trí, vai trò và quyền hạn như vậy nên quyền tự do ứng cử và bầu cử của công dân là mấu chốt cho việc tìm kiếm, chọn lựa những đại biểu Quốc hội xứng đáng. Trên thực tế, ở quốc gia nào mà công dân có tài đức hăng hái tham gia gánh vác việc nước và quốc gia ấy biết tạo ra những điều kiện để có thể thu hút, chọn lựa được hiền tài cho đất nước thì đó là "hồng phúc" của quốc gia, là cái gốc của việc phát huy sức mạnh nội tại của chính quốc gia - dân tộc đó.

Ngay từ những năm đầu của nền dân chủ cộng hòa, dân số nước ta chưa bằng 1/4 dân số hiện nay, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ra Chỉ thị “Tìm người tài đức”. Người viết: “Nước nhà cần phải kiến thiết. Kiến thiết cần phải có nhân tài. Trong số 20 triệu đồng bào chắc không thiếu người có tài có đức. E vì Chính phủ nghe không đến, thấy không khắp, đến nỗi những bậc tài đức không thể xuất thân. Khuyết điểm đó tôi xin thừa nhận”⁽³⁾.

Ngày nay, đất nước ta đã có hơn 100 triệu dân, trình độ dân trí đã cao hơn trước nhiều, theo tinh thần Chỉ thị “Tìm người tài đức” của Chủ tịch Hồ Chí Minh, hiện nay, các cấp ủy cần quán triệt tinh thần chỉ đạo của Trung ương, tập trung trí tuệ, bản lĩnh, công khai, minh bạch để phát hiện người có tài đức; động viên, ủng hộ họ ứng cử đại biểu Quốc hội và đại biểu hội đồng nhân dân các cấp. Bởi có nhiều người ứng cử là thể hiện lòng hăng hái muốn ra gánh vác công việc nước nhà của công dân, đồng thời cũng có thêm nhiều ứng cử hơn để cử tri so sánh, lựa chọn.

Bầu cử là quyền lợi và trách nhiệm của công dân, thể hiện quyền làm chủ đất nước, làm chủ vận mệnh của chính bản thân mỗi cử tri. Mọi đảng viên, đoàn viên, thanh niên và thành viên của các tổ chức chính trị - xã hội khác cần gương mẫu, nghiêm túc trong việc bầu cử để cùng toàn dân “chọn mặt gửi vàng”, bỏ phiếu cho những người xứng đáng. Thờ ơ trước một sự kiện sinh hoạt chính trị lớn của đất nước, bầu cử qua loa, tắc trách hoặc thiếu trung thực trước cử tri, thực hiện không đúng lời hứa đều là những biểu hiện của thiếu văn hóa dân chủ, thiếu trách nhiệm trước cộng đồng.

Một vấn đề có tính nguyên tắc trong việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam và cũng là vấn đề có tính quy luật chung của các đảng chính trị khi trở thành đảng cầm quyền là tỷ lệ đảng viên trong Quốc hội và các chức vụ chủ chốt trong các cơ quan nhà nước. Đảng Cộng sản Việt Nam, một đảng đã lãnh đạo nhân dân cả nước giành độc lập, tự do, xây dựng và bảo vệ chính quyền, bảo vệ Tổ quốc; một đảng kiên trung, trước sau như một, chỉ có một mục đích là phục vụ nhân dân; là “hình thức tổ chức cao nhất của quần chúng lao động, hiện thân của trí tuệ, danh dự và lương tâm của dân tộc”⁽⁴⁾. Nhân dân Việt Nam đã gắn bó với Đảng, tin tưởng ở Đảng; Đảng là của giai cấp và cũng là của dân tộc. Do vậy mà Đảng có khả năng đoàn kết, tổ chức và dẫn dắt nhân dân. Vì vậy, những người cộng sản được chọn, giới thiệu tham gia ứng cử vào đại biểu Quốc hội và đại biểu hội đồng nhân dân các cấp lẽ đương nhiên là phù hợp với lòng dân. Vấn đề mấu chốt là ở việc tổ chức đảng lựa chọn đảng viên để giới thiệu tham gia ứng cử như thế nào?

Đảng ta không chờ đến kỳ bầu cử mới bàn tính việc “chọn cử”, mới “đốt đuốc đi tìm nhân tài”. Chăm lo xây dựng đội ngũ cán bộ là vấn đề cốt tử của Đảng, là công việc thường xuyên và liên tục của công tác xây dựng Đảng; xây dựng đội ngũ đi liền với công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng. Những đảng viên “vững về chính trị, giỏi về chuyên môn”, đáp ứng được yêu cầu cách mạng trong từng thời kỳ cụ thể, luôn là “đảng viên đi trước, làng nước theo sau” sẽ được tổ chức đảng giới thiệu (thông qua Mặt trận Tổ quốc Việt Nam) để nhân dân chọn lựa và ủy thác. Đó thực sự là phương sách Đảng chăm lo xây dựng, phát hiện và tiến cử người hiền tài cho đất nước.

Để thực hiện phương sách nói trên, trước hết cần thực hiện dân chủ trong Đảng. Tổ chức đảng, các cấp ủy phải thực sự công khai, trung thực, thẳng thắn và dũng cảm trong việc chọn lựa các đảng viên ra ứng cử. Đây vừa là trách nhiệm của Đảng trước dân, vừa là trách nhiệm với sự tồn vong của Đảng và chế độ. Sự tín nhiệm của nhân dân đối với những đảng viên được giới thiệu ra ứng cử đại biểu Quốc hội và đại biểu hội đồng nhân dân các cấp cũng là dịp để Đảng “lượng hóa” được mức độ uy tín của mình. Cử tri bỏ phiếu cho đảng viên ứng cử cũng có thể coi là dịp nhân dân bỏ phiếu tín nhiệm Đảng. Đồng thời, trước khi chính thức giới thiệu đảng viên ứng cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031, tổ chức đảng nên có cách thăm dò, lấy ý kiến nhân dân để có thêm thông tin đánh giá chính xác về những ưu điểm, khuyết điểm của từng người. Hình thức lấy ý kiến nhân dân chính là vận dụng chỉ dẫn quan trọng của V.I. Lê-nin: “chú trọng đến những lời chỉ dẫn của những người lao động ngoài đảng là một việc lớn. Công việc đó sẽ mang lại cho chúng ta những kết quả đáng kể”⁽⁵⁾. Theo V.I. Lê-nin, cách này sẽ làm cho Đảng có liên hệ vững chắc hơn với nhân dân, do đó Đảng mới trở thành đội tiên phong thực sự của nhân dân.

Thực hành dân chủ trong Đảng và dân chủ trong việc lấy ý kiến nhân dân trong dịp bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI, đại biểu hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031 cũng chính là một dịp sinh hoạt chính trị, một dịp tự phê bình và phê bình trong Đảng để thanh lọc cán bộ. Niềm tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước không đến từ lời nói, mà đến từ việc làm, từ sự công tâm, liêm chính của cán bộ, công chức, viên chức trong thi hành công vụ; từ hiệu quả của bộ máy, sự công bằng trong thụ hưởng cũng như từ kết quả bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, giải quyết kịp thời, thấu đáo những bức xúc chính đáng của người dân, doanh nghiệp, như khẳng định của đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm tại Báo cáo về các văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng. 

Khát vọng “hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc” chỉ có thể được thực hiện bởi Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân, dưới sự lãnh đạo của Đảng. Do vậy, cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội và hội đồng nhân dân lần này nhất thiết phải chọn được những đại biểu thực sự vì dân./.

----------------

(1) Xem: Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, t. 5, tr. 74-75
(2) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 6, tr. 232
(3) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 4, tr. 504
(4) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 9, tr. 412
(5) V.I. Lê-nin: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2005, t. 44, tr. 152